پژوهش های برنامه و توسعه

پژوهش های برنامه و توسعه

آسیب‌شناسی اسناد سیاست صنعتی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد، گروه اقتصاد توسعه، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم اقتصادی گرایش مالی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
چکیده
در دو دهه گذشته شاهد انجام چهار مطالعه استراتژی توسعه صنعتی از سوی وزارت صنایع و معادن و جایگزین آن وزارت صنعت، معدن و تجارت بوده‌ایم. در حال حاضر صرف‌نظر از درگیری اقتصاد ایران با مسئله تحریم‌ها در یک دهه اخیر، پرسش از نقش دولت در توسعه صنعتی و ترسیم نقشه راه آن، مسئله‌های حیاتی برای این اقتصاد محسوب می‌شود. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی و آسیب‌شناسی اسناد سیاست صنعتی جمهوری اسلامی ایران به‌منظور بهبود وضعیت اقتصادی کشور در راستای تحقق سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی می‌باشد.
پژوهش حاضر از نظر نوع داده در دسته پژوهش‌های دو وجهی (آمیخته) قرار می‌گیرد. این پژوهش به قصد کاربرد نتایج یافته‌هایش برای حل مسئله آسیب‌شناسی اسناد سیاست صنعتی جمهوری اسلامی ایران انجام شد. بدین ترتیب روش مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل داده‌های حاصل از مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته و فراترکیب مطالعات گذشته، تحلیل مضمون است که داده‌های حاصل از آن در پرسشنامه مدل تجزیه و تحلیل اهمیت - عملکرد به کار گرفته شده است.
درنتیجه اجرای روش مذکور مؤلفه‌های آسیب‌شناسی سیاست‌های توسعه صنعتی جمهوری اسلامی ایران به ترتیب نبود الزامات نهادی در استراتژی‌های توسعه صنعتی، موانع حوزه حکمرانی و تنظیم‌گری در سیاست توسعه صنعتی، موانع حوزه سرمایه‌گذاری و تأمین مالی، موانع حوزه بازار محصولات، چالش‌های سیاست‌گذاری و طراحی استراتژی، موانع حوزه فناوری، تحقیق و توسعه همکاری‌های فناورانه، عدم پویایی لازم در سیاست‌های توسعه مبتنی بر فناوری‌های نوظهور تشخیص داده شد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Assessment of Industrial Policy Documents in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Reza Moosaei 1
Vahid Seyfi 2
1 Master's Degree, Development Economics Group, Faculty of Islamic Knowledge and Economics, Imam Sadiq University (AS), Tehran, Iran
2 Ph.D. Candidate in Economics (Finance), Imam Sadiq University (AS), Tehran, Iran
چکیده English

Over the past two decades, the Ministry of Industry, Mine, and Trade of Iran has undertaken four separate efforts to develop a national industrial development strategy. Despite these initiatives—and setting aside the effects of sanctions in the last decade—clarifying the government’s role in industrial development and articulating a coherent strategic roadmap remains a critical issue for Iran’s economy. This study aims to evaluate and diagnose the shortcomings of the Islamic Republic of Iran’s industrial policy documents, particularly in relation to the goals of the Resistance Economy.
This research adopts a mixed-methods approach with an applied orientation. Data were analyzed using thematic analysis based on semi-structured interviews, alongside a meta-synthesis of prior studies. The findings were further evaluated through an Importance Performance Analysis (IPA) questionnaire.
The results highlight several key deficiencies in Iran’s industrial development policy framework. These include: the absence of necessary institutional structures; weak governance and regulatory capacity; barriers to investment and financing;  distortions in the product market; shortcomings in policy formulation and strategic design; challenges in research and development and technological cooperation; and a lack of adaptability in policies concerning emerging technologies.

کلیدواژه‌ها English

Industrial Policy
Industrial Development
Resistance Economy
Importance-Performance Analysis
Policy Documents of Industrial Development in the Islamic Republic of Iran
جمال‌زاده، میثم (1385). «ارزیابی استراتژی توسعۀ صنعتی در قالب سند چشم‌انداز 20 ساله (با تأکید بر دستیابی به فناوری پیشرفته)»، فصلنامۀ اندیشۀ صادق (مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق)، شمارۀ 23؛ صص 64-41.
خرمی، قاسم (1401). «آسیب‏شناسی نهادی رویکرد دولت به توسعۀ صنعتی در جمهوری اسلامی ایران (1368-1358)»، نشریۀ دولت پژوهشی، دورۀ 8، شمارۀ 31، آبان 1401، صص 65-31.
دینی ترکمانی، علی؛ رمضان‌پور نرگسی، قاسم؛ میرعمادی، طاهره و حاجی‏حسینی، حجت‌ا.. (1399). «دولت توسعه‌گرا، سیاست صنعتی، توسعۀ ‌فناورانه (ارزیابی علل عملکرد متفاوت صنعت خودروسازی ایران، چین و مکزیک)»، سیاست‌گذاری عمومی، زمستان 1399، دورۀ ششم - شمارۀ 4، صص 132-11.
شریف‌زادگان، محمدحسین و نورایی، همایون (1394). «بررسی تحولات صنعت و توسعۀ صنعتی در ایران به‌منظور آسیب‌شناسی توسعۀ صنعتی ایران»، تحقیقات تاریخ اقتصادی، 4(1)، صص 60-37.
فرتاش، کیارش (1400). «تحلیلی تاریخی بر اسناد سیاست توسعۀ صنعتی در ایران و ارائۀ الزامات سیاستی در سال‌های پیش رو»، فصلنامۀ علمی بهبود مدیریت، دورۀ 15، شمارۀ 3، صص 144-121.
قلی‌پور، حسین و رازینی، روح الله (1395). «تحلیل مؤلفه‌های خط‌مشی تحول علوم‌ انسانی بااستفاده از رویکرد تحلیل اهمیت ـ عملکرد»، مطالعات راهبردی بسیج، 19(70)، 70-41.
کمالی، یحیی؛ شیخ‌زاده جوشانی، صدیقه و کریمی‏زاده، محمد (1401). «شناسایی و دسته‌‌بندی آسیب‌های سیاست‏گذاری توسعۀ صنعتی در ایران (۱۳۹۷-۱۳۷۰)»، فرآیند مدیریت و توسعه، ۱۴۰۱؛ ۳۵ (۱) : 202-163.
محمدی ایوانکی، محسن (1401). سیاست صنعتی؛ بنیان‌های نظری، چگونگی اجرا، مسائل مرتبط و تحلیل اقتصاد سیاسی، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، نشر چاپ و بازرگانی، چاپ اول.
دفتر مطالعات اقتصادی (1398). آسیب‌شناسی فقدان استراتژی توسعۀ صنعتی در ایران 1. ارزیابی عملکرد دولت در اجرای حکم بند الف مادۀ 46 برنامۀ ششم توسعه (تهیۀ فهرست اولویت‌های صنعتی و معدنی)، مرکز پژوهش‌های مجلس.
معاونت مطالعات اقتصادی (گروه توسعه و برنامه‌ریزی) (1400). آسیب‌شناسی استراتژی توسعۀ صنعتی در ایران 2. تحلیل و ارزیابی اسناد استراتژی توسعۀ صنعتی.
نریمانی، میثم؛ سعیدی، مصطفی و شجاع‏مرادی، علیرضا (1399). «رویکرد اقتصاد سیاسی به سیاست صنعتی از منظر هاجون چانگ؛ مطالعۀ موردی: طراحی الگوی توسعۀ صنایع پایین‏دست پتروشیمی گازی در ایران»، بهبود مدیریت، زمستان 1399، دورۀ 14، شمارۀ 4.
صادقی‏کیا، محمدعلی (1400). «سیاست‌های نوآوری مأموریت‏گرا: چالش‌ها و فرصت‌ها»، فصلنامۀ سیاست‌نامۀ علم و فناوری، دورۀ 11، شمارۀ 1، صص 127-114.
 
Bux, H., Zhang, Z., Ahmad, N., (2020). Promoting sustainability through corporate social responsibility implementation in the manufacturing industry: An empirical analysis of barriers using the ISM‐MICMAC approach, Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 27(22). P. 1-20.
Chang, H.J., Anderoni, A., (2020). Industrial policy in the 21st century. Development and change, 51(2), pp. 324-.351.
Khan, M., (2012). Governance and growth: history, ideology and methods of proof. Good growth and governance in Africa: rethinking development strategies, pp. 51-79.
Lee, K. (2019). The art of economic catch-up: Barriers, detours and leapfrogging in innovation systems. Cambridge University Press.‏ ‏
Lin, J. Y. (2012). New structuralist economics: A framework for rethinking development and policy. Washington D.C.: World Bank.
Rodrik. (2008). Industrial Policy: Don’t Ask Why, Ask How. Middle East Development Journal(Demo Issue), 1-29.
World Institute for Development Economic Research (UNU-WIDER). (2023). York: Pearson-Addison Wesley.
Zhang, Y., Huang, G. (2022).Evaluation of industrial development quality and analysis of influencing factors in Xi’an, China. Environ Sci Pollut Res 29, 79388-79412.