مرکز پژوهش های توسعه و آینده‌نگری پژوهش های برنامه و توسعه 2645-7466 7 2 2026 06 22 Econometric Analysis of Economic Factors Affecting the Growth of Iran’s Agricultural Sector تحلیل اقتصادسنجی عوامل اقتصادی مؤثر بر رشد بخش کشاورزی ایران 243855 10.22034/pbr.2026.557167.1597 FA ابراهیم پناهی دانشجوی دکتری تخصصی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران حسین مهرابی بشرآبادی استاد اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. حسن نوروزی دکترای اقتصاد، سازمان برنامه و بودجه کشور، تهران، ایران. Journal Article 2025 11 03 This study quantitatively analyzes the dynamic and long-term effects of macroeconomic variables on the growth of Iran’s agricultural sector. To provide reliable evidence for effective policy design, the impacts of inflation, unemployment, economic participation rate, and development credits on the provincial value added of agriculture were investigated across 31 Iranian provinces during 2007–2022. The research employed a panel ARDL econometric approach. After testing the stationarity of variables and confirming long-run cointegration, both short- and long-run coefficients as well as the adjustment speed were estimated through the error correction model (ECM). The results indicated that, in the long run, the economic participation rate (0.35) and development credits (0.28) exert significant positive effects on agricultural growth, whereas inflation (−0.23) and unemployment (−0.16) have significant negative impacts on this sector. The error correction coefficient (−0.58) implies a high adjustment speed toward long-run equilibrium, showing that nearly 59% of disequilibrium is corrected annually. Overall, the findings highlight that the sustainable development of Iran’s agricultural sector depends strongly on the stability and soundness of the macroeconomic environment. Sustainable growth in this field cannot be achieved solely through technical improvements; it requires an economic framework that supports production and productivity through inflation control, employment enhancement, and infrastructure investment. Hence, close coordination between economic and agricultural policymakers is a strategic necessity for achieving lasting food security and strengthening overall productivity. این پژوهش با هدف تحلیل کمی اثرات پویا و بلندمدت متغیرهای کلان اقتصادی بر رشد بخش کشاورزی ایران انجام شد. برای دستیابی به شواهد علمی معتبر جهت طراحی سیاست‌های کارآمد، تأثیر نرخ تورم، نرخ بیکاری، نرخ مشارکت اقتصادی و اعتبارات عمرانی بر ارزش افزوده بخش کشاورزی در سطح استانی طی دوره‌ی ۱۳۸۶ تا ۱۴۰۱ بررسی گردید. روش تحقیق مبتنی بر مدل اقتصاد‌سنجی پانل ARDL بود و پس از آزمون مانایی متغیرها و تأیید هم‌انباشتگی بلندمدت، ضرایب کوتاه‌مدت و بلندمدت و سرعت تعدیل از طریق مدل تصحیح خطا (ECM) برآورد شد. نتایج نشان داد که در بلندمدت، نرخ مشارکت اقتصادی (35/0) و اعتبارات عمرانی (28/0) تأثیر مثبت و معناداری بر رشد کشاورزی دارند، در حالی‌که تورم (23/0−) و بیکاری (16/0−) اثر منفی و معنادار بر این بخش اعمال می‌کنند. ضریب تصحیح خطا (58/0−) گویای سرعت بالای تعدیل سیستم به سمت تعادل بلندمدت است، به‌طوری‌که حدود ۵۹% عدم‌تعادل سالانه اصلاح می‌شود. در نتیجه، توسعه پایدار کشاورزی در گرو ثبات اقتصاد کلان و تقویت سرمایه‌گذاری زیرساختی است؛ و هماهنگی میان سیاست‌گذاران اقتصادی و کشاورزی شرط دستیابی به امنیت غذایی پایدار و ارتقای بهره‌وری ملی به شمار می‌رود. https://www.journaldfrc.ir/article_243855_53a32310536d64dcadf2b2249dd0c061.pdf