پژوهش های برنامه و توسعه

پژوهش های برنامه و توسعه

عوامل مؤثر بر تورم در سه برنامه توسعه دوره چشم‌انداز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فرهاد دژپسند 1
محمد سالاری شهری 2
1 دانشیار، عضو هیئت علمی گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، شهر تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد اقتصاد نظری، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
10.22034/pbr.2024.207289
چکیده
بررسی شاخص‌های کلان اقتصادی یکی از مهم‌ترین موضوعات در ارزیابی عملکرد دوره چشم‌انداز و برنامه‌های توسعه کشور است. باتوجه به اینکه سه برنامه چهارم، پنجم و ششم توسعه در بازه زمانی دوره چشم‌انداز بیست ‏ساله کشور قرار داشتند، هدف این مقاله، تحلیل عوامل مؤثر بر متغیر تورم در سه برنامه مذکور است. براساس سه برنامه ذکرشده، بازه زمانی تحقیق مربوط به دورة 1400-1384 و به ‏صورت داده‌های فصلی است. همچنین این پژوهش در قالب نوع خاصی از سیستم معادلات همزمان و در چارچوب مدل عطفی انجام شده و در این راستا دو معادله درنظر گرفته شده که معادله اول، معادله نقدینگی و معادله دوم، معادله شاخص قیمت مصرف‌کننده است. درواقع سعی شده علاوه بر بررسی عوامل مؤثر بر تورم، عواملی که در این دوره بر روی نقدینگی نیز اثر داشته، بررسی و اثر نقدینگی از داخل سیستم بر تورم، مورد ملاحظه قرار گیرد. نتایج تحقیق نشان‌ می‏‌دهد که در معادله اول؛ یعنی معادله نقدینگی، بدهی دولت به بانک‌ها، بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی، بدهی دولت به بانک مرکزی، خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی و ویروس کرونا، با نقدینگی رابطة مثبت و نرخ سود سپرده‌های بانکی یک‌ساله، رابطه منفی دارند. همچنین در معادله دوم؛ یعنی معادله شاخص قیمت مصرف‌کننده، متغیرهای نقدینگی، سهم منابع نفتی از تولید ناخالص داخلی، نرخ ارز،  نسبت پول به نقدینگی، تحریم‌های سال 1387، تحریم‌های مقطع 1394-1391 و تحریم‌های مقطع 1400-1397 بر افزایش نرخ تورم اثر مثبت داشته است. ازطرفی، بین تولید ناخالص داخلی و شاخص قیمت مصرف‌کننده، رابطه منفی وجود دارد که نشان می‌دهد رشد تولید در راستای کاهش تورم اثربخش است.
کلیدواژه‌ها
سند چشم‌انداز
برنامه‌های توسعه
تورم
سیستم معادلات همزمان و مدل عطفی

عنوان مقاله English

Factors affecting inflation in three development plans of the perspective period

نویسندگان English

farhad dejpasand 1
Mohammad Salari Shahri 2
1 Associate Professor, Faculty of Economics and Political Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran(Corresponding Author).
2 Master Graduate, Faculty of Economics and Political Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

Examining macroeconomic indicators is one of the most important issues in evaluating the performance of the vision and development plans. Considering that the 4th, 5th, and 6th development programs were in the vision, the purpose of this article is to analyze the factors affecting the inflation variable in the three mentioned programs. The time frame of the research is related to the period of 1384-1400 and in the form of seasonal data. The research employs the system of equations. The model used is a recursive model. Two equations are considered: the first one is the liquidity equation and the second one is the inflation equation. In addition to factors affecting inflation, factors affecting liquidity have also been investigated. Results show that the first equation, the government's debt to banks, the bank's debt to the central bank, the government's debt to the central bank, the net foreign assets of the central bank, and the coronavirus have a positive relationship with liquidity.
Moreover, the interest rate of deposits has a negative relationship with liquidity. In the second equation liquidity, the share of oil resources in the GDP, exchange rate, money-to-liquidity ratio, sanctions in the year 1387, sanctions during the years 1391-1394, and sanctions in 1397-1400 had a positive relationship with the inflation rate. Also, there is a negative relationship between GDP and inflation.

کلیدواژه‌ها English

Perspective and Development plans
Inflation
System of Equations and Recursive Model
ابونوری، عباسعلی؛ سجادی، سمیه‏سادات و محمدی، تیمور (1392). رابطة بین نرخ تورم و نرخ سود سپرده‏های بانکداری ایران، فصلنامه سیاست‏های مالی و اقتصادی، دورة 1، شمارة 3، ص 52-23.
اطلاعات سری زمانی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (In. https://www.cbi.ir)
ایزدخواستی، حجت؛ نگین‌تاجی، زریر و نجفی، محمدمهدی (1401). بررسی عوامل اثرگذار بر تورم با تأکید بر اقتصاد دانش‌بنیان در کشورهای صادرکنندة نفت، مجلة اقتصاد باثبات، دورة 3، شمارة 3، ص 71-50.
پورکاظمی، محمدحسین؛ بیرانوند، امین و دلفان، محبوبه (1394). تعیین عوامل تاثیرگذار بر تورم و طراحی سیستم هشداردهندة تورم شدید برای اقتصاد ایران، فصلنامة پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، سال 23، شمارة 76، ص 166-145.
پیش‌بهار، اسماعیل (1397). اقتصاد سنجی؛ همراه با کاربرد نرم‏افزارهای ویژة اقتصادسنجی (جلد دوم). تهران، نشر نور علم.
حسینی‌پور، سیدمحمدرضا (1397). بررسی روابط علت و معلولی کسری بودجه، عرضة پول و نرخ تورم در ایران، سیاست‌های راهبردی و کلان، دورة 6، شمارة 21, ص 100-80. 
خوش‌مو، محمد؛ گودرزی، مصطفی و نوروزی، قاسم (1400). پیش‏بینی تقاضای آب در بخش کشاورزی استان‏های حاشیة دریای خزر: مقایسة الگوی مارکوف-سوئیچینگ و شبکة عصبی، اقتصاد کشاورزی و توسعه، دورة 29، شمارة 4، ص 245-205. 
دبیرخانة کارگروه اقتصادی کرونا (خردادماه 1400). گزارش عملکرد کارگروه مقابله با پیامدهای اقتصادی ناشی از شیوع ویروس کرونا.
دژپسند، فرهاد (1402). برنامه‌ریزی در ایران؛ موفقیت‌ها، شکست‌ها و راهبردهای بهبود عملکرد. تهران، نشر نور علم.
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنه‌ای.(In. https://farsi.khamenei.ir/)
رحمانی، تیمور (1390). اقتصاد کلان 2. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
سادات‌اخوی، سیدمحمدحسین و حسینی، شمس‌الدین (1396). ارزیابی تأثیر تحریم‏های اقتصادی بر تورم اقتصاد ایران. فصلنامة اقتصاد کاربردی، دورة 7، شمارة 21.
سحابی، بهرام؛ سلیمانی، سیروس؛ خضری، سمیه و خضری، محسن (1392). اثرات رشد نقدینگی بر تورم در اقتصاد ایران: مدل‌های تغییر رژیم، نشریة راهبرد اقتصادی، دورة 2، شمارة 4، ص 146-121.
سوری، علی (1400). اقتصادسنجی (جلد دوم). تهران، نشر نور علم.
شاکری، عباس (1387). اقتصاد کلان، نظریه‌ها و سیاست‌ها. تهران، انتشارات پارس نویسا.
صادقی، عبدالرسول و طیبی، سیدکمیل (1397). اثرات تحریم‌های بین‌المللی و سایر عوامل تأثیرگذار بر نرخ تورم در ایران (1393-1360). پژوهش‌های اقتصادی ایران، دورة 23، شمارة 74، ص 57-33. 
طیبی، کمیل؛ نصرالهی، خدیجه؛ یزدانی، مهدی و ملک‌حسینی، حسن (1394). تحلیل اثر عبور نرخ ارز بر تورم در ایران (1391-1370). پژوهش‌های اقتصادی ایران، دورة 20، شمارة 63، ص 36-1. 
علی‌زاده‌کلاگر، سیدقربان؛ اثنی‏عشری، ابوالقاسم؛ پورقربان، محمدرضا و احسان‌فر، محمدحسین (1402). اثر حجم نقدینگی بر تورم در ایران با رویکرد مدل پارامتر زمان متغیر، فصلنامة اقتصاد مقداری، دورة 20، شمارة 4، ص 110-87. 
محمداسماعیل، مرجان؛ معبودی، رضا و خرسند، محمد (1401). عوامل مؤثر بر نرخ تورم در کشورهای منتخب درحال‌توسعه با رویکردTVP-VAR . فصلنامة اقتصاد محاسباتی، سال اول، شمارة 4، ص 128-99.
مهرآرا، محسن و قبادزاده، رضا (1395). بررسی عوامل مؤثر بر تورم در ایران مبتنی بر رویکرد میانگین‌گیری بیزینیBMA) ) و میانگین‌گیری حداقل مربعات(WALS) ، فصلنامة برنامه‌ریزی و بودجه، دورة 21، شمارة 1، ص 82-57.
نقدی، یزدان؛ کاغذیان، سهیلا؛ لشکری‌زاده، مریم و عفتی‌باران، فرشید (1400). مدل‌سازی عوامل مؤثر بر تورم در اقتصاد ایران و مقایسة آن با منتخب کشورهای صنعتی براساس مدل‏های VAR وPanel-VAR. . فصلنامة اقتصاد کاربردی، دورة 11، شمارة 36.
 
 Asekunowo, V. O. (2016). The causes of persistent inflation in Nigeria. CBN Journal of Applied Statistics, vol.7, no.2, pp.49-75. 
Deluna Jr, R. S., Loanzon, J. I. V., & Tatlonghari, V. M. (2021). A nonlinear ARDL model of inflation dynamics in the Philippine economy. Journal of Asian Economics, vol.76, 101372. https://doi.org/10.1016/j.asieco.2021.101372
Jayawardana, D., & Jayasinghe, P. (2016). An inquiry into the causes of inflation in Sri Lanka: An eclectic approach. NSBM Journal of Management, vol.2, no.1. 
Madurapperuma, W. (2023). Money supply, inflation and economic growth of Sri Lanka: co-integration and causality analysis. Journal of Money and Business, vol.3, no.2, pp. 227-236. 
Murjani, A. (2019). Inflation and Growth in Indonesia: The Nexus and Threshold. Journal of Applied Economic Sciences (JAES), vol.14, no.63, pp.241-251. 
Sargent, T. J., & Wallace, N. (1976). Rational Expectations and the Theory of economic policy. https://doi.org/10.1016/0304-3932(76)90032-5. 
Ture, H. E., & Khazaei, A. R. (2022). Determinants of Inflation in Iran and Policies to Curb it: International Monetary Fund.
Yahya, Y., & Pamuncak, M.B. (2023). Long-Run Determinants of Inflation in Malaysia and Indonesia: Does Geopolitical risk matter? Journal of Sustainable Economics, vol.1, no.2, pp.45-57. https://doi.org/10.32734/jse.v1i2.14212