پژوهش های برنامه و توسعه

پژوهش های برنامه و توسعه

لزوم بازنگری در رویکرد تثبیت قیمت در ایران: سیاست ‏های متعارف در مقابل سیاست ‏های نامتعارف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مهدی حاج امینی
دانشیار، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.22034/pbr.2025.530043.1546
چکیده
در حالی که متوسط تورم کشورهای جهان طی سه دهه اخیر فقط 7 /6 درصد بوده، اقتصاد ایران میانگینِ تورم 20 درصد را تجربه کرده است. چرا سیاست‏گذاران موفق به مهار تورم نشده ‏اند؟ برای پاسخ باید به دو ویژگی توجه شود. از یک سو تورم ایران همانند تورم‏های گذشته آمریکای لاتین به واسطه نظام ارزیِ نامناسب به «تورم متوسط مزمن» بدل شده است. از سوی دیگر، سیاست‏های دستوری و انواع سرکوب‏های اقتصادی، «تورم سرکوب‎‏شده انباشته‏ شده»‏ای شبیه کشورهای اروپای شرقی ایجاد کرده است. با این شرایط، برنامه‏ی صحیح تثبیت قیمت کدام است؟ با جمع ‏آوری داده‏های فصلی چهار دولت هشت‏ساله بعد از جنگ (1368:3-1400:2)، به شناسایی لنگر اسمی برای مهار تورم (علیت نامتقارن) و سنجش کفایت آن (نظریه مقداری پول) پرداخته شد. تغییرات در تورم متوسط مزمن ایران با تغییرات در متغیرهای پولی رخ داده است. در مقابل، نرخ ارز علت دوره‏های تورم نبوده، بلکه فقط به عنوان نگه‏دارنده موقتی تورم عمل کرده است. همچنین در تمام دولت‏های هاشمی، خاتمی، احمدی‏نژاد و روحانی از نظر آماری رابطه یک‏به‏یک بین تورم و نقدینگی وجود داشته است. پس لنگر پولی توان کامل برای مهار تورم را دارد و لازمه‏ی مهار تورم، تغییر رویکرد به دیدگاه ارتدکس است. پنج دهه تثبیت نرخ ارزمحور، تورم ایران را از مسئله جریانی به مسئله متغیرهای ذخیره‏ای (سرکوب‏شده انباشته‏ شده) بدل کرده و اکنون حل آن منوط به اصلاحات ساختاری بودجه‏ای و ارزی است. سیاست‏گذاران باید از این دام رها شوند که معمولا در گفتار بر نقدینگی و در عمل بر نرخ ارز تمرکز داشته ‏اند.
کلیدواژه‌ها
تورم
های ارتدکس
سیاست‌های ارتدوکس
سیاست‌های هترودکس
لنگر اسمیِ تثبیت قیمت

موضوعات

عنوان مقاله English

Reforming the price stabilization approach in Iran: Orthodox policies versus heterodox policies

نویسنده English

Mehdi Hajamini
Associate Professor in Economics, Department of Economics, Yazd University Yazd, Iran.
چکیده English

While the average inflation in the world during the last three decades was only 6.7%, Iran’s economy experienced an average inflation of 20%. Why have policy-makers failed to curb inflation? On the one hand, Iran’s inflation has turned into “chronic average inflation” due to the inappropriate exchange rate-trade system, like the past inflations of Latin America. In the other hand, control policies and economic repressions have created “accumulated suppressed inflation” similar to Eastern European countries. What is the correct price stabilization program? What nominal anchor should the Central Bank of Iran use to curb inflation? There are two opposing views. The orthodox emphasize on money-based stabilization with a flexible exchange rate system; but the heterodox consider the role of incomes policies and the use of the exchange rate anchor to be important (exchange rate-based stabilizations). The quarterly data of the four eight-year governments after the war (1989:3-2021:3) was used for the determination of the nominal anchor for curbing inflation (asymmetric causality), and then its ability was evaluated using quantitative theory money. According to the estimates of the first step, changes in Iran’s chronic average inflation occurred with changes in monetary variables, while the exchange rate is not causal of inflation, only weakly plays as a temporary maintainer of inflation. In the second step, the findings showed that in all the governments of Hashemi Rafsanjani, Khatami, Ahmadinejad and Rouhani, there was a one-to-one relationship between inflation and liquidity. So, the monetary anchor has had the full ability to curb inflation. Now the economy needs to change its approach to the orthodox view. Five decades of exchange rate stabilization has changed Iran’s inflation from a flow problem to a problem of stock variables (accumulated suppressed) and now its solution depends on structural reforms in the budget and exchange rate system so that the monetary anchor becomes operational.

کلیدواژه‌ها English

inflation
orthodox policies
heterodox policies
stabilization nominal anchor
ابوترابی، محمدعلی؛ حاج‏امینی، مهدی و توحیدی، سحر (a1400). «عملکرد سیستم مالی و تورم در ایران: برخی واقعیت‏های سبک‏‌وار»، سیاست‏های مالی و اقتصادی، 9(33)، 76-41.
 Doi: 10.52547/qjfep.9.33.41
ابوترابی، محمدعلی؛ حاج‏امینی، مهدی و توحیدی، سحر (b1400). «ساختار مالی و تورم در ایران»،  اقتصاد و تجارت نوین، 16(2)، 21-3. Doi: 10.30465/JNET.2020.6402
اپل‏یارد، دنیس و فیلد، آلفرد (1389). مالیه بین‏الملل، ترجمۀ محمدعلی مانی، تهران، نشر نی.
اسلامی بیگدلی، غلامرضا و باجلان، سعید (1387). «آزمون نظریۀ مقداری پول در ایران و بررسی اثربخشی سیاست تثبیت قیمت‏ها بااستفاده از مدل گارچ»، پژوهشنامه اقتصادی، 8(29)، 225-205.
اصلانی، پروانه (1384). «مدل P* و میزان کارآیی آن برای اقتصاد ایران (82-1338)»، تحقیقات اقتصادی، 70، 207- 189.
بالونژاد نوری، روزبه و رفعت میلانی، مژگان (1402). «شواهدی جدید از رابطه میان رشد پول، تورم و رشد اقتصادی در ایران»، سیاست‏‎گذاری اقتصادی، 15(29)، 240-202.
 Doi: 10.22034/epj.2023.19997.2428
برکچیان، سیدمهدی؛ بیات، سعید و کرمی، هومن (1394). «آیا شاخص قیمت تولیدکننده پیشرانی برای شاخص قیمت مصرف‏کننده است؟»، پژوهش‏های پولی-بانکی، 8(26)، 541-521.
بیابانی، جهانگیر؛ ندری، کامران و طاهری، حامد (1400). «قاعدۀ سیاست‏گذاری پولی در ایران با تأکید بر نرخ ارز و پایۀ پولی»، پژوهش‏های پولی-بانکی، 14(47)، 68-35.
حاج‏امینی، مهدی (1398). «فراتحلیل کیفی نقش اصلاحات بودجه‏‏ای در مهار تورم متوسط مزمن اقتصاد ایران»، پژوهش‌های اقتصادی ایران، 24(80)، 202-151.
Doi: 10.22054/ijer.2019.11115
حاج‏امینی، مهدی؛ فلاحی، محمدعلی؛ احمدی شادمهری، محمدطاهر و ناجی میدانی، علی‏اکبر (1395). «ارتباط میان ساختار بودجه‏‏ای دولت، فعل و انفعالات بخش پولی و تورم در اقتصاد ایران»، تحقیقات اقتصادی، 51(1)، 70-41. Doi: 10.22059/JTE.2016.57596
حسنی صدرآبادی، محمدحسین (1384). «اثرات کنترل عمومی قیمت‏ها در اقتصاد ایران در طول جنگ تحمیلی»، پژوهشنامۀ اقتصادی، 5(2)، 64-39.
حسینی، سیدصفدر و محتشمی، تکتم (1387). «رابطۀ تورم و رشد نقدینگی در اقتصاد ایران: گسست یا پایداری؟»، پژوهش‏های رشد و توسعۀ پایدار، 8(3)، 42-21.
خسروی، میثم؛ جمور، محمد و دارابی، مهدی (1402). «راهکارهای کوتاه‏مدت و بلندمدت مهار تورم»، گزارش مرکز پژوهش‏های مجلس، شمارۀ 18918، 28-1.
دایی کریم‏زاده، سعید؛ صامتی، مجید و محمودی، نجمه (1394). «بررسی پدیدۀ جانشینی پول و اثر تنش نرخ ارز بر تقاضای پول در ایران»،  اقتصاد کاربردی، 5، 46-37.
درگاهی، حسن و آتشک، احمد (1381). «هدف‏گذاری تورم در اقتصاد ایران: پیش‏شرط‏ها و تبیین ابزارهای سیاستی»، تحقیقات اقتصادی، 60، 147-119.
شقاقی شهری، وحید (1402). «فراتحلیل مطالعات تورم در اقتصاد ایران»، سیاست‏های مالی و اقتصادی، 11(44)، 150-117.
صیقلانی، ‌شهبد و رحمانی، ‌تیمور (1397). «تحلیلی از رابطۀ شوک‌‌های نقدینگی و نرخ تورم اجزای شاخص قیمت مصرف‌کننده برای آزمون چسبندگی قیمت‌‌ها»، برنامه‏ریزی و بودجه، 142(23)، 22-3.
طالبلو، رضا؛ محمدی، تیمور و رضاپور، حمید (1394). «مدل‌سازی پویایی‌های تورم: رویکرد مدل پی‌استار (با استفاده از مدل‌های ARDL و فضا-حالت)»، پژوهش‌های اقتصادی ایران، 20(65)، 128-93.
طاهری بازخانه، صالح (1402). «تحلیل اثرگذاری نقدینگی و نرخ ارز بر تورم در حوزۀ زمان–فرکانس»، سیاست‏گذاری اقتصادی، 15(29)، 148-111.
 Doi: 10.22034/EPJ.2023.19642.2399
طیب‏نیا، علی و تقی ملایی، سعید (1389). «پول و تورم در ایران، رویکرد خودرگرسیون برداری (VAR)»، برنامه‏ریزی و بودجه، 15(1)، 29-3.
عباسی‏نژاد، حسین و شفیعی، افسانه (1384). «آیا در اقتصاد ایران پول واقعاً خنثی است؟»،  تحقیقات اقتصادی، 40(1)، 154-115.
عمادزاده، مصطفی؛ صمدی، سعید و حافظی، بهار (1384). «بررسی عوامل (پولی و غیرپولی) مؤثر بر تورم در ایران (1382-1338)»، پژوهشنامۀ علوم انسانی و اجتماعی، 5(19)، 52-33.
فرخی بالاجاده، حشمت‏اله؛ خوچیانی، رامین و آسایش، حمید (1398). «بررسی ‌‌رابطۀ‌ پویایی رشد پول و تورم در ایران: یک تحلیل اکونوفیزیک از رابطۀ مقداری پول»،  نظریه‏های کاربردی اقتصاد، 6(2)، 238-215.
فلاحی، فیروز؛ اصغرپور، حسین و عبداله‏زاده، سجاد (1394). «بررسی پویایی رابطۀ علّیت بین قیمت مصرف‌کننده و قیمت تولیدکننده در ایران: کاربرد تبدیل موجک پیوسته»، پژوهش‌های اقتصادی ایران، 20(62)، 107-81.
کاکویی، نصیبه و نقدی، یزدان (1393). «رابطۀ پول و تورم در اقتصاد ایران: شواهدی براساس مدل P*»، پژوهش‏های اقتصادی، 14(2)، 156-135.
کتابی، احمد (1393). «کالبدشکافی شش تورم لجام‏گسیخته در جهان: بررسی تطبیقی زمینه‏ها، علل، آثار و پیامدها»، بررسی مسائل اقتصاد ایران، 1(2)، 166-133.
کمالیان، علیرضا؛ زمانی، زهرا؛ امیرعلی، محمد و مبینی دهکردی، مصطفی (1399). «تحلیل تفاوت اثرپذیری تورم از پول درون‏زا و پول برون‏زا: رهیافت تحلیل طیفی»، پژوهش‏های اقتصادی، 20(3)، 77-57.
کمیجانی، اکبر و عربی، سیدهادی (1381). «خاصیت حفاظتی نظام‏های ارزی: مورد ایران»، پژوهش‏های اقتصادی، 4، 28-5.
لوکاس، رابرت (1392). «چاپ پول را متوقف کنید»، مصاحبه با رابرت لوکاس در مجلۀ تجارت فردا، 36.
مارنو، ریمون (2001). «سیاست تثبیت نرخ ارز در کشورهای درحال‏توسعه»، ترجمۀ الهام میرتهامی (1380)، پژوهشنامۀ اقتصادی، 1(3)، 194-179.
 
Aghevli, B.B., Khan, M.S. (1977). Inflationary finance and the dynamics of inflation: Indonesia, 1951-72. American Economic Review, 67(3), 390-403.
Arce, O.J. (2009). Speculative hyperinflations and currency substitution. Journal of Economic Dynamics & Control, 33, 1808-1823. Doi: 10.1016/j.jedc.2009.03.007
Bachmeier, L.J., & Swanson, N.R. (2005). Predicting inflation: Does the quantity theory help? Economic Inquiry, 43(3), 570-585. Doi: 10.1093/ei/cbi039
Barroso, J.B. (2019). Brazil: Taking stock of the past couple of decades. In Foreign exchange interventions in inflation targeters in Latin America (Edited by Alejando Werner, Marcos Chamon, David Hofman, and Nicolas Magud).‏ International Monetary Fund.‏
Bhattacharya, J., Haslag, J.H., & Russell, S. (2003). Monetary policy, fiscal policy, and the inflation tax: Equivalence results. Macroeconomic Dynamics, 7, 647-669.
Blanchard, O. (2019). Public debt and low interest rates. American Economic Review, 109(4), 1197-1229.‏ Doi: 10.1257/aer.109.4.1197
Cagan, P. (1956). The monetary dynamics of hyperinflation. In Milton Friedman (ed.), Studies in the Quantity Theory of Money, Chicago.
Cardoso, E. (1998). Virtual deficits and the Patinkin effect. IMF Staff Papers, 45(4), 619-646.
Catao, L.A.V., & Terrones, M.E. (2001). Fiscal deficits and inflation: A new look at the emerging market evidence. IMF Working Papers 01/74.
Dornbusch, R., & Fischer, S. (1993). Moderate inflation. The World Bank Economic Review, 7(1), 1-44.‏
Dornbusch, R., Sturzenegger, F., & Wolf, H. (1990). Extreme inflation: Dynamics and stabilization. Brookings Papers on Economic Activity, 21(2), 1-84.
Dotsey, M. (1996). Some not-so-unpleasant monetarist arithmetic. FRB Richmond Economic Quarterly, 82(4), 73-91.‏
Dutton, D.S. (1971). A model of self-generating inflation: The Argentine case. Journal of Money, Credit and Banking, 3(2). 245-262.
Erbas, S.N. (1988). The effects of inflationary finance on tax revenue under progressive tax regimes: An application to Turkey, 1963-1982. Socio-economic planning sciences, 22(6), 277-285.
Falahi, M.A., & Hajamini, M. (2017). Asymmetric behavior of inflation in Iran: New evidence on inflation persistence using a smooth transition model. Iranian Economic Review, 21(1), 101-120.‏ Doi: 10.22059/IER.2017.60865
Fischer, S., Sahay, R., & Végh, C.A. (2002). Modern hyper- and high inflations. Journal of Economic Literature, XL(3), 837-880. Doi: 10.1257/002205102760273805
Fisher, I. (1913). Money, prices, credit, and banking.‏
Friedman, M. (1953). A monetary and fiscal framework for economic stability. In Essays in Positive Economics, edited by Milton Friedman, 133-56. Chicago: University Chicago Press.
Friedman, M. (1960). A program for monetary stability. Ravenio Books.‏
Friedman, M. (1970). A theoretical framework for monetary analysis. Journal of Political Economy, 78(2), 193-238.
Granger, C.W. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica, 37(3), 424-438.‏
Granger, C.W.J., & Yoon, G. (2002). Hidden Cointegration. Royal Economic Society Annual Conference 2002 92, Royal Economic Society.
Haan, J.D., & Zelhorst, D. (1990). The impact of government deficits on money growth in developing countries. Journal of International Money and Finance, 9, 455-469.
Hatemi-J, A. (2012). Asymmetric causality tests with an application. Empirical economics, 43, 447-456.‏ Doi: 10.1007/s00181-011-0484-x
Heinemann, F. (2001). After the death of inflation: Will fiscal drag survive? Fiscal Studies, 22(4), 527-546.
Juillard, M., Kamenik, O., Kumhof, M., & Laxton, D. (2008). Optimal price setting and inflation inertia in a rational expectations model. Journal of Economic Dynamics & Control, 32, 2584-2621. Doi: 10.1016/j.jedc.2007.03.010
Kamin, S. (1994). Multiple exchange rate systems: The case of Argentina. Approaches to Exchange Rate Policy Choices for Developing and Transitions Economies, 208-232.‏
Kehoe, T.J., Machicado, C.G., & Peres-Cajías, J. (2019). The Monetary and Fiscal History of Bolivia, 1960–2017 (No. w25523). National Bureau of Economic Research.‏
Kiguel, M.A. (1989). Budget deficits, stability, and the monetary dynamics of hyperinflation. Journal of Money, Credit and Banking, 21(2), 148-157.
Levy, M. D. (2006). Sound monetary policy, credibility, and economic performance. Cato Journal, 26, 231.‏
Levy, M.D. (1981). Factor affecting monetary policy in an Era of inflation. Journal of Monetary Economics, 8(3), 351-373.
Lovell, M.C. (1963). A Keynesian analysis of forced saving. International Economic Review, 4(3), 1963.
Moreno, R. (2001). Pegging and stabilization policy in developing countries. Economic Review-Federal Reserve Bank of San Francisco, 17-30.‏
Moroney, J.R. (2002). Money growth, output growth, and inflation: Estimation of a modern quantity theory. Southern Economic Journal, 69(2), 398-413.
Doi: 10.1002/j.2325-8012.2002.tb00499.x
Nelson, E. (2007). Milton Friedman on inflation. Monetary Trend, January.
Obstfeld, M., & Rogoff, K. (1983). Speculative hyperinflations in maximizing models: Can we rule them out? The Journal of Political Economy, 91(4), 675-687.
Olivera, J.H.G. (1967). Money, prices and fiscal lags: A note on the dynamics of inflation. Quarterly Review Banca Nazionale del Lavoro, 20, 258-267.
Patinkin, D. (1993). Israel’s stabilization program of 1985, or some simple truths of monetary theory. Journal of Economic Perspectives, 7(2), 103-12.
Pazos, F. (1972). Chronic inflation in Latin America. New York, Praeger Publishers [Spanish, English: Translated by Ernesto Cuesta].
Pazos, F. (1989). Need to Design and Apply a More Effective Anti-Inflationary Plan in Latin America. Journal of Interamerican Studies and World Affairs, 31(1-2), 105-124.‏
Peel, D.A. (1978). Inflationary expectations and “self-generating” inflations. Review of World Economics, 114(1), 12-23.
Reinhart, C., & Vegh, C. (1994). Inflation stabilization in chronic inflation countries: The empirical evidence. MPRA working paper, 13689.
Sargent, T.J. (1977). The demand for money during hyperinflations under rational expectations: I. International Economic Review, 18(1), 59-82.
Sargent, T.J. (1981a). Stopping moderate inflations: The methods of Poincaré and Thatcher. Working Papers 1, Federal Reserve Bank of Minneapolis.
Sargent, T.J. (1981b). Dollarization, seignorage, and the demand for money. Working Papers 170, Federal Reserve Bank of Minneapolis.
Sargent, T.J. (1982). The ends of four big inflations. 1982. In Inflation: Causes and Effects, edited by Robert E. Hall, 41-98. Chicago: Univ. Chicago Press (for NBER).
Sargent, T.J. (2012). Nobel lecture: United States then, Europe now. Journal of Political Economy, 120(1), 1- 40.
Sargent, T.J., & Wallace, N. (1973). Rational expectations and the dynamics of hyperinflation. International Economic Review, 14(2), 328-50.
Sokic, A. (2007). Monetary hyperinflations, speculative hyperinflations and modeling the use of money. The IUP Journal of Monetary Economics, VI(3), 51-70.
Sokic, A. (2010). Modelling the transaction role of money and the essentiality of money in an explosive hyperinflation context. Journal of Institutional and Theoretical Economics, 166(3), 387-396. Doi: 10.1628/093245610793102116
Sokic, A. (2011). The monetary analysis of hyperinflation and the appropriate specification of the demand for money. German Economic Review, 13(2), 142-160. Doi: 10.1111/j.1468-0475.2011.00543.x
Tanzi, V. (1977). Inflation, lags in collection, and the real value of tax revenue. IMF Staff Papers, 24, 154-167.
Tanzi, V. (1978). Inflation, real tax revenue, and the case for inflationary finance: Theory with an application to Argentina. Staff Papers - International Monetary Fund, 25(3), 417-451.
Tanzi, V. (2020). The economics of government: Complexity and the practice of public finance. Oxford University Press.‏
Wang, Y., Tu, Y., & Chen, S.X. (2016). Improving inflation prediction with the quantity theory. Economics Letters, 149, 112-115. Doi: 10.1016/j.econlet.2016.10.023