پژوهش های برنامه و توسعه

پژوهش های برنامه و توسعه

تحلیل نظری رفتار سرمایه‌گذار در مواجهه با مالیات بر عایدی سرمایه: تأکید بر نقش انتظارات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حسام الدین کردتبار فیروزجائی 1
رضا محسنی 2
سعید شوال پور 3
1 کارشناسی ارشد توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت، اقتصاد و مهندسی پیشرفت، دانشگاه علم و صنعت
2 دانشیار، دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی
3 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت، اقتصاد و مهندسی پیشرفت، دانشگاه علم و صنعت
10.22034/pbr.2025.536280.1557
چکیده
مالیات بر عایدی سرمایه یکی از ابزارهای کلیدی سیاست مالی است که می‌تواند رفتار زمانی سرمایه‌گذاران را در خصوص تحقق سود تحت تأثیر قرار دهد. با توجه به بی‌ثباتی نهادی و نوسانات مقررات مالیاتی در بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه، از جمله ایران، واکنش سرمایه‌گذار نسبت به نرخ‌های مالیاتی لزوماً تابعی از نرخ اسمی نیست. هدف این پژوهش تحلیل تصمیم‌گیری سرمایه‌گذار در مواجهه با تغییرات نرخ مالیات بر عایدی سرمایه بود. این مطالعه با استفاده از یک مدل نظری مبتنی بر معادلات تعادلی بین‌دوره‌ای و ساختار زمانی بازده دارایی، رفتار تحقق سود سرمایه‌ای را به‌صورت تابعی از نرخ مالیات و انتظارات آتی تحلیل کرد. در این مدل، سرمایه‌گذار با افق زمانی محدود، در یک فضای قطعی با بازده مشخص، زمان تحقق بهینه را بر اساس مطلوبیت نهایی پس از مالیات تعیین می‌کند. روش تحلیل داده‌ها بر پایه تحلیل تابعی، مشتقات مرتبه اول و دوم و بررسی تغییرات حاشیه‌ای در طول دوره نگهداری دارایی شکل گرفت. یافته‌ها نشان داد که نرخ مالیات به‌تنهایی نمی‌تواند انگیزه‌های تعویق یا تعجیل در تحقق سود را توضیح دهد و متغیرهای انتظاری در این میان نقش اساسی ایفا می‌کنند. نتیجه‌گیری شد که اثربخشی سیاست مالیات بر عایدی سرمایه در گرو طراحی قواعدی پایدار و قابل پیش‌بینی است که بتوانند انتظارات سرمایه‌گذار را به‌درستی هدایت کنند.
کلیدواژه‌ها
مالیات بر عایدی سرمایه‌
تحقق سود
تصمیم گیری بین دوره‌ای
اثر قفل شدگی

موضوعات

عنوان مقاله English

A Theoretical Analysis of Investor Behavior in Response to Capital Gains Taxation: Emphasizing the Role of Expectations

نویسندگان English

Hesamoddin Kordtabar Firouzjaei 1
Reza Mohseni 2
Saeid Shavvalpour 3
1 Master's Degree in Economic Development and Planning, Department of Economics, Faculty of Management, Economics and Progress Engineering, Iran University of Science and Technology
2 Associate Professor, Faculty of Economics and Political Science, Shahid Beheshti University
3 Associate Professor, Department of Economics, Faculty of Management, Economics and Progress Engineering, Iran University of Science and Technology
چکیده English

Capital gains taxation plays a pivotal role in shaping investor behavior, particularly regarding the timing of asset sales and the realization of accrued gains. In economies characterized by regulatory volatility and institutional uncertainty(such as Iran) the investor's response to taxation is influenced not merely by statutory rates, but by expectations about future policy. This study aimed to analyze the dynamics of investor decision-making in the presence of capital gains taxes. Drawing on a theoretical framework based on intertemporal equilibrium modeling, the research developed a formal structure in which the investor optimizes realization timing by weighing after-tax marginal returns against the value of deferral. The model incorporated deterministic returns and finite investment horizons, allowing for functional analysis of first- and second-order conditions under different tax parameters. The findings indicated that statutory tax rates alone are insufficient to predict realization behavior. Instead, forward-looking expectations—particularly regarding future tax changes or preferential treatments—emerged as central to the investor’s decision process. The study concludes that effective capital gains taxation policies must go beyond rate-setting and address the need for stability, predictability, and credible long-term frameworks. Without such institutional reliability, even well-designed tax regimes may fall short of their behavioral and fiscal objectives.

کلیدواژه‌ها English

Capital Gains Taxation
Gain Realization
Intertemporal Decision-Making
Lock-In Effect
-     اسکندری، جواد؛ تجریشی، سعید (اردیبهشت 1402). طراحی بستر اجرای «مالیات بر عایدی سرمایه» و «مالیات بر مجموع درآمد» مبتنی بر تجارب کشورها. تهران، ایران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.https://sid.ir/paper/1065826/fa                                                                   
-      مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (۱۴۰۲). ارزیابی اجرای قانون مالیات بر خانه‌های خالی. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
-     پاک‌نژاد، امین اله (1402). اظهارنظر کارشناسی درباره: «طرح مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» (اعاده شده از شورای نگهبان) ویرایش اول. ماهنامه گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 31(6).Doi:20.1001.1.29809525.1402.31.6.27.8                                       
-      تقوی، مهدی؛ درویشی، باقر؛ شهیکی تاش، محمدنبی (1388). بررسی مالیات بر عایدی سرمایه (CGT). پژوهشنامه مالیات، دوره جدید - 17(7 (مسلسل 55))، 121-153
https://sid.ir/paper/89662/fa                                                                                                                 
-     علیزاده محمد، سالار وند بهار (1402). شناسایی عوامل مؤثر بر اجرای اثربخش مالیات بر عایدی سرمایه. پژوهشنامه مالیات.
-      ملکی، بهاره؛ صامتی، مجید؛ سامتی، مرتضی؛ رنجبر, همایون. (1395). تأثیر مالیات عایدی سرمایه بر انباشت سرمایه، توسعه مالی و رشد اقتصادی، مورد مطالعه ایران. فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری, 13(4), 163-188.                                   Doi: 10.22055/jqe.2017.20309.1529
-      ملکی، بهاره، صامتی، مجید، سامتی، مرتضی؛ رنجبر، همایون (1395). تأثیر مالیات عایدی سرمایه بر انباشت سرمایه، توسعه مالی و رشد اقتصادی، مورد مطالعه ایران. فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری،13(4)، 163-188. Doi: 10.22055/jqe.2017.20309.1529                       
-     ناذر، گایانه؛ طیب‌نیا، علی؛ یوسفی، کوثر (1401). آثار تولیدی مالیات بر مصرف و مالیات بر درآمد سرمایه. پژوهشنامه مالیات، ۳۰ (۵۵): ۱۵۲-۱۹۱.http://taxjournal.ir/article-1-2200-fa.html         
References
-     Agersnap, O., & Zidar, O. (2020). Capital gains taxation and investment dynamics. National Bureau of Economic Research.                           https://doi.org/10.3386/w26820
-     Auerbach, A. J. (1988). Retrospective capital gains taxation (NBER Working Paper No. 2792). National Bureau of Economic Research.                 https://doi.org/10.3386/w2792
-     Auerbach, A. J. (1988). Retrospective capital gains taxation. National Bureau of Economic Research. Working Paper No. 2792.         https://www.nber.org/papers/w2792
-     Auerbach, A. J., & Poterba, J. M. (1988). Capital gains taxation in the United States: Realizations, revenue, and rhetoric. Brookings Papers on Economic Activity, 1988(2), 595–631.                                                                              https://doi.org/10.2307/2534537
-     Auerbach, A. J., & Siegel, J. M. (2000). Capital gains realizations of the rich and sophisticated. National Bureau of Economic Research. Working Paper No. 7532.https://www.nber.org/papers/w7532                   https://doi.org/10.1257/aer.90.2.276
-     Auten, G., & Cordes, J. J. (1991). Policy watch: Cutting capital gains taxes. Journal of Economic Perspectives, 5(1), 181–192.                        https://doi.org/10.1257/jep.5.1.181
-     Bastani, S., & Waldenström, D. (2020). How should capital be taxed?. Journal of Economic Surveys, 34(4), 812-846.                             https://doi.org/10.1111/joes.12380
-     Department of Finance Canada. (2024). Budget 2024: Fairness for every generation.                                                                        https://www.canada.ca
-     Dowd, T., McClelland, R., & Muthitacharoen, A. (2012). New evidence on the elasticity of capital gains realization. National Tax Journal, 65(2), 365–393. DOI:10.17310/ntj.2015.3.02
-     Hines, J. R., & Schaffa, H. (2023). Capital gains taxation and taxpayer behavior. American Economic Journal: Economic Policy, 15(1), 1–30.
-     Joint Economic Committee. (1997). The economic effects of capital gains taxation. U.S. Congress.                                                                                 https://www.jec.senate.gov
-     Kamin, David and Oh, Jason, (April 3, 2019). The Effects of Capital Gains Rate Uncertainty on Realization. UCLA School of Law, Law-Econ Research Paper No. 19-06, Available at SSRN:                                                https://ssrn.com/abstract=3365305
-     Kovenock, D. J., & Rothschild, M. (1981). Capital gains taxation in an economy with an “Austrian sector”. National Bureau of Economic Research. Working Paper No. 758. https://www.nber.org/papers/w0758
-     Kovenock, D. J., & Rothschild, M. (1981). Capital gains taxation in an economy with an Austrian sector. NBER Working Paper No. 758.          https://doi.org/10.3386/w0758
-     Lang, M., & Shackelford, D. (2000). Capital gains and dividend taxes, policy, and firm performance. In Tax Policy and the Economy, 14, 67–100.
-     Mankiw, N. Gregory and Weinzierl, Matthew and Yagan, Danny, (June 11, 2009). Optimal Taxation in Theory and Practice. Harvard Business School BGIE Unit Working Paper No. 09-140.                                    http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1418043
-     OECD (2024), Revenue Statistics 2024: Health Taxes in OECD Countries, OECD Publishing, Paris.                                                       https://doi.org/10.1787/c87a3da5-en
-     Piketty, T., & Saez, E. (2012). A theory of optimal capital taxation (No. w17989). National Bureau of Economic Research.
-     Sarin, N., Summers, L., Zidar, O., & Zwick, E. (2022). Rethinking how we score capital gains tax reform. Tax Policy and the Economy, 36(1), 1-33. https://doi.org/10.1086/718949
-     Yagan, Danny (2015). Capital Tax Reform and the Real Economy: The Effects of the 2003 Dividend Tax Cut. American Economic Review 105 (12): 3531–63.
DOI: 10.1257/aer.20130098