پژوهش های برنامه و توسعه

پژوهش های برنامه و توسعه

تأثیر حذف معافیت مالیات بر سود سپرده های غیر دیداری بر بازار ساختمان و مستغلات، ارز و مطلوبیت خانوار: رویکرد تعادل عمومی قابل محاسبه مالی (FCGE)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه اقتصاد دانشگاه پیام نور، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 استاد گروه اقتصاد دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکترای اقتصاد دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22034/pbr.2025.470189.1441
چکیده
در مقالۀ حاضر تأثیر برقراری مالیات بر سود سپرده ‏های غیردیداری بانکی بر بخش واقعی اقتصاد، باتوجه به رضایت خاطر خانوارها و با تأکید بر بخش ساختمان و مستغلات، بررسی شده است. در این مطالعه از روش تعادل عمومی قابل محاسبۀ مالی و از داده ‏های ماتریس حسابداری اجتماعی مالی سال 1378 منتشرشده توسط بانک مرکزی استفاده شده است. براساس داده ‏های ماتریس مذکور، فعالیت ‏های تولیدی و کالاها در هشت گروه، عوامل تولید در سه گروه (نیروی کار، سرمایه و نهاده مختلط) و کارگزاران اقتصادی در شش گروه (خانوار، دولت، نفت و گاز، مؤسسات مالی، مؤسسات غیرمالی و دنیای خارج) و بخش سرمایه‏ گذاری در دو گروه ساختمان و مستغلات و غیرساختمان و مستغلات طبقه ‏بندی شده است. نتایج شبیه ‏سازی مدل نشان می ‏دهد با اعمال مالیات ده‏ درصدی بر سود سپرده ‏های غیردیداری، پس ‏انداز کل جامعه 1/24% کاهش و مصرف کل جامعه 2/62% افزایش می‏ یابد. تقاضای ساختمان و مستغلات نیز 0/22% افزایش می ‏‏یابد، نرخ ارز 1/4% کاهش و رضایت خاطر خانوارها براساس تابع مطلوبیت‏ شان، علی ‏رغم افزایش 0/92% درآمد آن‏ها، به ‏جهت افزایش حدوداٌ 2% شاخص قیمت کالاها، 0/35% کاهش می‌یابد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Impact of Eliminating Tax-Exempt Interest Income from Time Deposits on the Real Estate Market, Exchange Rate, and Household Welfare Approach: Financial Computable General Equilibrium (FCGE)

نویسندگان English

yeganeh Mosavi Jahromi 1
Farhad Khodadad Kashi 2
Sakineh Tarighi Sarkhab 3
1  Professor, Department of Economics, Payam Noor University, Tehran, Iran. (Corresponding Author).
2 Professor, Department of Economics, Payam Noor University, Tehran, Iran.
3 PhD Candidate in Economics, Payam Noor University, Tehran.
چکیده English

This study investigates the effects of imposing a tax on interest income derived from time deposits on the real sector of the economy, with particular attention to household welfare and the construction and real estate sectors. Utilizing a Financial Computable General Equilibrium (FCGE) model, the analysis is based on data from the 1999 Social Accounting Matrix (SAM) published by the Central Bank of Iran. The matrix classifies production activities and goods into eight categories, production factors into three groups (labor, capital, and mixed input), and economic agents into six groups: households, government, oil and gas, financial institutions, non-financial institutions, and the external sector. Investment is divided into two categories: construction and real estate, and non-construction and real estate.
The study aims to explore the broader economic implications of the tax reform, specifically focusing on the real estate market, exchange rate dynamics, and household welfare, while incorporating the interrelationships between these variables within an economy-wide general equilibrium framework. The findings are expected to provide insights into how such a tax policy would affect key sectors of the economy and the overall welfare of households. The results of the model simulation show that imposing a 10% tax on interest income from time deposit accounts results in a 1.24% decrease in total savings and a 2.62% increase in total consumption. Demand for construction and real estate increases by 0.22%, while the exchange rate decreases by 1.4%. In terms of household welfare, the utility function suggests a 0.35% decline, despite a 0.92% increase in household income. This decline in welfare is primarily attributed to a nearly 2% increase in the general price index of goods, which offsets the benefits of the higher income, leading to reduced overall satisfaction.

کلیدواژه‌ها English

Tax on saving deposit interest
Real estate sectors
Financial computable general equilibrium (FCGE)
Save
Household satisfaction
Financial social accounting matrix (FSAM)
اولیا ،حسین و بنی طبا ، سید مهدی (1396).« واکاوی ابعاد اقتصادی أخذ مالیات از سود سپرده‌های بانکی».مطالعات اقتصادی مرکز پزوهش های مجلس شورای اسلامی.
ایزد خواستی ،حجت  و عرب مازار، عباس (1396). «تحلیل مالیات بر رانت زمین و بازدهی سرمایه مسکونی :رویکرد تعادل عمومی ».فصلنامه اقتصاد مقداری (بررسی های اقتصادی سابق )،دوره 14،شماره 3،پاییز 1396،ص 25-1 . https://doi.org/10.22055/jqe.2017.18431.1423
بخشی دستجردی ، رسول، ابوالحسنی هستیانی، اصغر و طرقی ، فاطمه .(1389) .بررسی آثار وضع مالیات برزمین دراقتصاد ایران :رهیافت تعادل عمومی پویایی قابل محاسبه.فصلنامه پژوهش های اقتصادی ، سال15، ش 44، ص 35-66.
جلائی ،سید عبدالمجید و نجاتی ، مهدی و باقری،فرخنده (1393)«بررسی تأثیر تکانه های نرخ ارز بر سرمایه گذاری و اشتغال در ایران با رهیافت مدل های تعادل عمومی قابل محاسبه»فصلنامه پژوهشهای اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)سال 17 شماره 2،  تابستان 1395،ص 220-201
حسنی، محسن وسید یحیی،  موسوی و همکاران (1395).«امکان سنجی برقراری مالیات بر سود سپردههای بانکی در ایران».پژوهش و برنامه ریزی، قراردادها و امور بین الملل،مطالعات و تحقیقات مالیاتی.
حقیقی ، ایمان و بهادری، علی (1395) . «بررسی آثار اقتصادی کاهش صادرات نفتی در ایران رهیافت تعادل عمومی محاسبه پذیر مالی».فصلنامه پژوهش های پولی-بانکی سال هشتم، شماره ۲۴ ، ص 284-251 .
حیدری ،حسن و سوری، امیر رضا.(1389) «بررسی رابطه نرخ سود سپرده های بانکی و قیمت مسکن در ایران » مجله تحقیقات اقتصادی ،شماره 92 ،پائیز 89 ص 92-65.
خداوردیزاده، صابر .دشتبانی ،یاور (1398) . «بررسی اثر شوک مالیات بر نرخ سود سپرده های بانکی بر تولید ناخالص داخلی: رویکرد تعادل عمومی پویای تصادفی کینزی». پژوهشنامه مالیات شماره 43 ، مسلسل91 ،ص 89-118 .
ذالنور ،سیدحسن. (1382)طرح پژوهشی . «الگوی تعادل عمومی کاربردی برای تحلیل اثر وضع مالیات ها در ایران». تهران: انتشارات معاونت امور اقتصادی، وزارت امور اقتصاد و دارایی.
عرفانی ،علیرضا وکرد لوئی،حمید رضا وشمسیان ،اسماعیل.(1395). «تحلیل اقتصادی امکان مالیات بر سود سپرده های بانکی». فصلنامه علمی پژوهشی دانش سرمایه گذاری ،سال 5 ،شماره 19 ، ص 255-268.
معاونت پژوهش های اقتصادی ،دفتر مطالعات اقتصادی(1396)«واکاوی ابعاد اقتصادی اخذ مالیات از سود سپرده های بانک».
عابد ،محمد (1392). «طراحی مدل تعادل عمومی محاسبه پذیر مالی در اقتصاد ایران و کاربرد آن در تحلیل آثار تغییرات نرخ سود بانکی بر متغیرهای بخش واقعی اقتصاد». رساله دکتری  ،دانشگاه امام صادق دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد.
یوسفی زاده فرد، حسین و خلیلی ، فرزانه و ندری ،کامران.(1402) . «بررسی تأثیر أخذ مالیات از سود سپرده‌های بانکی بر شاخص های کلان اقتصادی با استفاده از یک مدل تعادل عمومی پویا ی تصادفی (DSGE ) » . فصلنامه نظریه های کاربردی اقتصاد، سال 10، شماره 1، ص88-59 .
نژاد آقائیان وش، پریا و عرب مازار، عباس و ایزدخواستی،حجت و دژپسند ،فرهاد .(1401) . «بررسی اثر شوک ماندگار مالیات بر سود سپرده‌های بانکی در اقتصاد ایران: الگوی تعادل عمومی پویای توأم با قطعیت». اقتصاد باثبات، دوره 3، شماره 3،ص 36-1 .DOI 10.22111/SEDJ.2023.44426.1287
Lewis, J D.(1992).Financial Repression and Liberalization in a General Equilibrium Model with  Financial Markets, Journal of Policy Modeling 14( 2): 135- 166               https://doi.org/10.1016/0161-8938(92)90006-X
Sandmo, A. (1985)". The Effects OF Taxation on Savings and Risk Taking". Handbook of Public Economics, vol. I pp 265-311
Stiglitz, J.E. (1969), "The Effects of Income, Wealth and Capital Gains Taxation on Risk-taking". Quarterly Journal of Economics 83, 262-283. https://doi.org/10.2307/1883083
Taylor, L. 1981. IS/LM in the Tropics: Diagrammatics of the New Structuralist Macro Critique. In Economic Stabilization in Developing Countries, edited by W. R. Cline and S. Weintraub. Washington D.C.: The Brookings Institution. pp 465-503
Yeldan, A(1997) Erinc Financial Liberalization and Fiscal Repression in Turkey: Policy Analysis in a CGE Model With Financial Markets, Journal of Policy Modeling 19(1),79-117