پژوهش های برنامه و توسعه

پژوهش های برنامه و توسعه

تحلیل نقش مالیات کربن در اثرگذاری رانت نفت بر ردپای اکولوژیکی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
بهاره بقائی پور 1
مرتضی سامتی 2
تیمور محمدی 3
1 دانشجوی دکتری گروه علوم اقتصادی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد بازنشسته گروه اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
3 استاد گروه اقتصاد نظری، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی.
10.22034/pbr.2025.541029.1570
چکیده
مصرف سوخت‌های فسیلی و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع طبیعی همچون نفت به تخریب محیط‌زیست منجر شده و اهمیت یافتن راه‌حلی برای جلوگیری از آن را موجب شده است. مالیات‌کربن ابزاری اقتصادی است که می‌تواند با درون‌زا کردن هزینه‌های خارجی ناشی از انتشار کربن، انگیزه کاهش تخریب محیط‌زیست را ایجاد نماید. هدف این مقاله تحلیل نقش مالیات‌کربن در اثرگذاری رانت نفت بر ردپای اکولوژیکی در ایران طی دوره 1402-1375 است. داده‌های متغیرهای پژوهش از سایت‌های آماری معتبر استخراج و مالیات‌کربن با ضرب انتشار هر تن دی‌اکسید‌کربن سرانه در مبلغ 80000 ریال محاسبه شد. روش رگرسیون انتقال ملایم که مبتنی بر انتخاب متغیر انتقال از میان متغیرهای مستقل و تعیین حدآستانه آن و ایجاد رژیم‌های مختلف برای تأثیرگذاری متغیرهاست، استفاده شد. نتایج نشان داد کخ مالیات‌کربن دو دوره قبل متغیر انتقال با حدآستانه برابر با 78/0 بوده و دو رژیم حدی وجود دارد. مالیات‌کربن و فناوری اطلاعات و ارتباطات در هر دو رژیم اثر منفی بر ردپای اکولوژیکی داشته اما این اثر در رژیم دوم تقویت شده است. رانت نفت در هر دو رژیم اثر مثبت بر ردپای اکولوژیکی داشته و این اثر در رژیم دوم تضعیف شده است. جمعیت در هر دو رژیم اثر مثبت بر ردپای اکولوژیکی داشته اما این اثر در رژیم دوم تضعیف شده است. با توجه به اینکه رسیدن مالیات‌کربن به حدآستانه سبب کاهش اثرات عوامل فزاینده ردپای اکولوژیکی و افزایش اثرات عوامل کاهنده آن شده، اجرای سیاست‌های کارآمد مالیات‌کربن و تخصیص هدفمند درآمدهای حاصل از آن به توسعه انرژی‌های پاک و بهبود زیرساخت‌های زیست‌محیطی کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها
مالیات کربن
رانت نفت
ردپای اکولوژیکی
رگرسیون انتقال ملایم

موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the Role of Carbon Tax in the Impact of Oil Rent on the Ecological Footprint in Iran

نویسندگان English

Bahare Baghaeipour 1
Morteza Sameti 2
Teymour Mohammadi 3
1 PhD student in Economics, Department of Economics, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Retired Professor of Economics, Isfahan University, Isfahan, Iran.
3 Professor of Economics, Department of Economics, Faculty of Economics, Allameh Tabataba’i University.
چکیده English

The consumption of fossil fuels and the overexploitation of natural resources such as oil have led to environmental degradation, highlighting the importance of finding solutions to prevent it. Carbon tax is an economic tool that can internalize the external costs of carbon emissions, creating incentives to reduce environmental damage. The aim of this article is to analyze the role of carbon tax in the impact of oil rents on the ecological footprint in Iran during the period 1996–2023. The research variables’ data were extracted from reliable statistical websites, and the carbon tax was calculated by multiplying the per capita CO2 emissions by 80,000 rials. The smooth transition regression method, based on selecting the transition variable from independent variables, determining its threshold, and creating different regimes for variable effects, was used. The results showed that the two-period lagged carbon tax was the transition variable with a threshold of 0.78, and two threshold regimes exist. Carbon tax and information and communication technology had a negative effect on the ecological footprint in both regimes, with the effect strengthened in the second regime. Oil rents had a positive effect on the ecological footprint in both regimes, but this effect was weakened in the second regime. Population had a positive effect on the ecological footprint in both regimes, but this effect was attenuated in the second regime. Since reaching the carbon tax threshold reduces the impacts of factors increasing the ecological footprint and enhances the effects of those reducing it, the implementation of effective carbon tax policies and the targeted allocation of revenues toward the development of clean energy and improvement of environmental infrastructure are recommended.

کلیدواژه‌ها English

Carbon tax
oil rent
ecological footprint
smooth transition regression
خانزادی، آزاد، حیدری، سمیرا، وفامند، علی، درخشان، محمدحسین. (1397). بررسی و تحلیل اثر تورم بر رابطه بین توسعه مالی و اشتغال در اقتصاد ایران: کاربرد الگوی لاجستیک (LSTR)، پژوهشهای اقتصادی (رشد و توسعه پایدار). ۱۳۹۷; ۱۸ (۲) :۱-۲۰.
راسخی، سعید، منتظری شورکچالی، مجتبی. (1394). اثر بی ثباتی اقتصاد کلان بر عبور نرخ ارز: شواهدی از رگرسیون انتقال ملایم  .(STR) تحقیقات مدلسازی اقتصادی. ۱۳۹۴; ۶ (۲۲) :۷-۳۱.
زراء‌نژاد، منصور و امیرنیا، آرام. (1402). عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر آلودگی محیط‌زیست با تأکید بر مصرف نفت کوره در ایران، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، 12(46)، 69-92.
شاکرین، شاهرخ، موسوی، سیدنعمت اله، و امینی فرد، عباس. (1401). تحلیل اقتصادی-زیست محیطی اتخاذ سیاست مالیات سبز در ایران با رویکرد تعادل عمومی قابل محاسبه، مطالعات اقتصادی کاربردی ایران (مطالعات اقتصادی کاربردی)، 11(42 )، 195-218.
شعبانی، اسماعیل، گیلک حکیم آبادی، محمدتقی و تقی نژاد عمران، وحید. (1401). بررسی اثرات مالیات سبز بر میزان انتشارآلاینده‌ها و شاخص توسعه انسانی در ایران: الگوی معادلات همزمان، نظریه های کاربردی اقتصاد، 9(4)، 193-222.
 طیاری، مریم، محمودزاده، محمود و موسوی، میرحسین. (1402). بررسی پویایی‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات و تخریب محیط‌زیست (شواهدی از کشورهای در حال توسعه)، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، 12(47)، 101-127.
گنجی، عابدی، قاسمی، محمدی نژاد، علیپور. (2022). بررسی اثر عوامل اقتصادی و غیراقتصادی بر عملکرد محیط‌زیست: مدل پنل‌دیتای فضایی برای کشورهای حوزۀ خلیج فارس، پژوهش های برنامه و توسعه، 2(4)، 73-93،‎
فتوره چی، زهرا، (1400)، پارادوکس وفور منابع طبیعی و تخریبات محیط‌زیستی: مطالعه تجربی در کشورهای با وفور انرژیهای تجدیدناپذیر بالا، مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 11(39)، 230-249.
فتاحی اردکانی، احمد، حاج علی اکبری، نیلوفر، بستان، یدالله و سخی، فاطمه، (1400)، راهکار کاهش آلودگی هوا با استفاده از مالیات سبز (مطالعه موردی: شهرستان اردکان)، Agricultural Economics، 15 (3) ، 55-76.
معین‏‌الدینی، سمانه، زارع مهرجردی، محمدرضا، امیرتیموری، سمیه و مهرابی بشرآبادی، حسین، (1403)، تأثیر رانت منابع طبیعی بر کیفیت محیط‌زیست (مطالعه موردی: منتخبی از کشورهای منا)، محیط شناسی، 50 (1)، 110-97.
مهرآرا، م. و احمدی، ح. (2020). «اثرات یارانه‌های انرژی بر مصرف انرژی و محیط‌زیست در ایران». پژوهش‌های اقتصاد انرژی.
 
Ahmad, M., Jiang, P., Majeed, A., & Hanif, I. (2022). Does financial development and natural resources rent curb carbon emissions? Evidence from resource-rich economies. Resources Policy, 75, 102509.
Al-Mulali, U., Solarin, S. A., & Ozturk, I. (2016). Investigating the environmental Kuznets curve hypothesis in Vietnam. Energy Policy, 96, 273–281.
Al Mamun, M., et al. (2022). "Resource rents and ecological footprint: Evidence from developing economies." Ecological Indicators, 143, 109378.
Baysal, M. E. (2020). Distributional impacts of carbon taxation. Energy Policy, 138, 111283.
Best, R., Burke, P. J., & Jotzo, F. (2022). Carbon pricing efficacy: Cross-country evidence. Environmental Research Letters, 17(4), 045009. https://doi.org/10.1088/1748-9326/ac5c5c
Borucke, M., Moore, D., Cranston, G., Gracey, K., Iha, K., Larson, J., ... & Wackernagel, M. (2013). Accounting for demand and supply of the biosphere’s regenerative capacity: The National Footprint Accounts’ underlying methodology and framework. Ecological Indicators, 24, 518–533.
Boschini, A., Pettersson, J., & Roine, J. (2007). "Resource curse or not: A question of appropriability." Scandinavian Journal of Economics, 109(3), 593–617.
Cheng, C., Ren, X., & Dong, K. (2023). How does carbon pricing affect environmental performance? Evidence from global economies. Energy Economics, 117, 106477. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2022.106477
Cheng, Z., et al. (2023). "Carbon taxation and oil rent: Policy interactions in emerging economies." Energy Policy, 172, 113308.
Gongor, A., et al. (2023). "Oil dependency and environmental sustainability: A global perspective." Resources Policy, 82, 103548.
Cust, J., & Mihalyi, D. (2017). Evidence for a resource curse? An updated meta-analysis. Oxford Policy Management Discussion Paper.
Danish, & Wang, Z. (2019). Does globalization enhance environmental sustainability? Evidence from Asian economies. Ecological Indicators, 106, 105508.
Evans, S., Mehling, M., Ritz, R. A., & Sammon, P. (2021). Border carbon adjustments and industrial competitiveness in a European Green Deal. Climate Policy, 21(3), 307–321.
Global Footprint Network. (2023). National Footprint and Biocapacity Accounts, 2023 Edition. Oakland, CA: Global Footprint Network.
Global Footprint Network. (2024). National Ecological Footprint and Biocapacity Accounts, 2024 Edition. York University & Footprint Data Foundation.
G€ung€or, H., Balsalobre-Lorente, D., & Shahbaz, M. (2023). Oil rents and environmental degradation: The role of green energy transitions. Journal of Environmental Management, 334, 117514.
Gungor, H., Balsalobre-Lorente, D., & Shahbaz, M. (2023). Oil rents and environmental degradation: The role of green energy transitions. Journal of Environmental Management, 334, 117514.
Hafeez, M., et al. (2023). "Carbon tax and ecological footprint: Evidence from Asia." Journal of Cleaner Production, 381, 135183.
Hafner, S., Jones, A., Anger-Kraavi, A., & Paim, M. (2020). Carbon taxes and equity effects. Energy Policy, 142, 111540.
Kahia, M., & Omri, A. (2024). Oil rents and environmental sustainability: Do green technologies and environmental technological innovation matter?. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 10(3), 100366.
Khan, I., Hou, F., & Le, H. P. (2021). The impact of natural resources on environmental quality: A cross-country analysis. Resources Policy, 74, 102313.
Leite, C., & Weidmann, J. (2002). Does mother nature corrupt? Natural resources, corruption, and economic growth. IMF Working Paper, WP/99/85.
Li, Y., Liu, J., & Li, Y. (2024). Exploring the impact of renewable energy, green taxes and trade openness on carbon neutrality: New insights from BRICS countries. Heliyon, 10(18)..
Lin, D., Hanscom, L., Murthy, A., Galli, A., Evans, M., Neill, E., ... & Wackernagel, M. (2018). Ecological footprint accounting for countries: Updates and results of the National Footprint Accounts, 2012–2018. Resources, 7(3), 58.
Mahmood, H., & Saqib, N. (2022). Oil rents, economic growth, and CO2 emissions in 13 OPEC member economies: asymmetry analyses. Frontiers in Environmental Science, 10, 1025756.
Narayan, P. K., Phan, D. H. B., & Liu, G. (2022). Do carbon taxes reduce emissions? Evidence from OECD countries. Energy Economics, 105, 105742.
Nathaniel, S. P., Adeleye, N., & Sharif, A. (2022). Assessing the role of globalization, financial development and institutional quality in reducing ecological footprint: Evidence from EU-28 countries. Journal of Environmental Management, 273, 111053.
OECD. (2022). Taxing Energy Use for Sustainable Development: Opportunities for energy tax and subsidy reform in selected developing and emerging economies. Organisation for Economic Co-operation and Development.
Pigou, A. C. (1920). The Economics of Welfare. London: Macmillan.
Rafaty, R., Dolphin, G., & Pretis, F. (2020). Carbon pricing and the elasticity of CO₂ emissions. Environmental Research Letters, 15(12), 124032. https://doi.org/10.1088/1748-9326/abcde5
Shittu, W., Adedoyin, F. F., Shah, M. I., & Musibau, H. O. (2021). An investigation of the nexus between natural resources, environmental performance, energy security and environmental degradation: evidence from Asia. Resources Policy, 73, 102227.
Sovacool, B. K. (2021). The political economy of oil rents and environmental sustainability. Energy Policy, 149, 112041.
Steffen, W., et al. (2015). "Planetary boundaries: Guiding human development on a changing planet." Science, 347(6223), 1259855.
Van der Ploeg, F. (2011). Natural resources: Curse or blessing? Journal of Economic Literature, 49(2), 366–420.
Wackernagel, M., & Rees, W. (1996). Our Ecological Footprint: Reducing Human Impact on the Earth. Gabriola Island, BC: New Society Publishers.
Wiedmann, T., et al. (2020). "The material footprint of nations." Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(8), 4621–4627.
World Bank. (2023). State and Trends of Carbon Pricing 2023. World Bank Publications.
Xie, P., & Jamaani, F. (2022). Does green innovation, energy productivity and environmental
taxes limit carbon emissions in developed economies: Implications for sustainable development. Structural Change and Economic Dynamics, 63, 66-78.
Yedoma, S., et al. (2024). "Carbon tax design and environmental effectiveness: Global lessons." Energy Economics, 124, 106837.
Yeldan, E., Acar, S., & Voyvoda, E. (2024). Green fiscal reform in fossil-fuel rich economies: Macroeconomic modeling of carbon taxation. Energy Economics, 128, 106942. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2023.106942
Zabihi, S. M. G., Akbari, F., & Salehnia, N. (2023). Investigating the Role of Economic, Financial, and Political Risks on Carbon Emissions in Iran: Quantile-on-Quantile Regression (QQR) Approach. Iranian Journal of Economic Research, 28(96), 7-52.
Zhang, Z. X., Karplus, V. J., & Qi, T. (2016). Emissions trading in China: Progress and prospects. Energy Policy, 100, 59–69.
Zhao, J., Wang, S., & Zhao, Y. (2023). Resource rents, fiscal mismanagement and environmental performance: New evidence from developing countries. Ecological Indicators, 148, 110120.